11 Μαρ Doorway Effect: Μπαίνουμε σε ένα δωμάτιο και ξεχνάμε τον λόγο. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Σίγουρα θα σας έχει συμβεί να εισέλθετε σε ένα δωμάτιο και να συνειδητοποιήσετε ότι δεν έχετε ιδέα για ποιο λόγο βρίσκεστε εκεί. Μόλις περάσατε την πόρτα, ξεχάσατε εντελώς γιατί βρίσκεστε σε εκείνο το δωμάτιο.
Για παράδειγμα, ενώ εργάζεστε στο γραφείο του σπιτιού σας, αισθάνεστε ότι θέλετε να πιείτε κάτι και έτσι κατευθύνεστε προς την κουζίνα. Αφού φτάσετε στην κουζίνα, αρχίζετε να αναρωτιέστε γιατί πήγατε εκεί και επιστρέφετε πίσω στο γραφείο σας μπερδεμένοι. Η πιο πιθανή αντίδρασή σας θα ήταν να ψάξετε απεγνωσμένα γύρω σας για κάτι (π.χ., φλιτζάνι καφέ) που θα σας υπενθυμίσει γιατί πήγατε εκεί.
Η στιγμιαία αυτή απώλεια μνήμης συχνά αποδίδεται σε λόγους, όπως για παράδειγμα να μην έχει έχει δοθεί η απαραίτητη προσοχή από μέρους του ατόμου, να έχει παρέλθει σημαντικό χρονικό διάστημα ή η συγκεκριμένη πληροφορία να μην ήταν ιδιαίτερα σημαντική.
Εντούτοις, μια διαφορετική εξήγηση έρχεται να δοθεί για το «μυστήριο» αυτό.
Τι είναι το Doorway Effect;
Το Doorway Effect (φαινόμενο της πόρτας) αποτελεί ένα ευρέως γνωστό ψυχολογικό φαινόμενο κατά το οποίο η αλλαγή περιβάλλοντος ή η διέλευση από μια πόρτα προκαλεί προσωρινή απώλεια μνήμης, με αποτέλεσμα το άτομο να ξεχνάει τι σκόπευε να κάνει ή τι σκεφτόταν μόλις δευτερόλεπτα πριν.
Η αλλαγή περιβάλλοντος ή η διέλευση από μια πόρτα λειτουργεί ως «όριο γεγονότος» (event boundary), ωθώντας τον εγκέφαλο να «αρχειοθετήσει» τις αναμνήσεις του προηγούμενου περιβάλλοντος και να προσαρμοστεί σε ένα νέο περιβάλλον μέσα από μια προσωρινή «διαγραφή» πληροφοριών. Επειδή ο εγκέφαλος «αποθηκεύει» πληροφορίες σε κάθε περιβάλλον, η μετάβαση σε ένα νέο περιβάλλον γίνεται αντιληπτή ως το τέλος ενός «επεισοδίου» και η έναρξη ενός άλλου.
Να σημειωθεί ότι το εν λόγω φαινόμενο συχνά αναφέρεται και ως Location Updating Effect (φαινόμενο ενημέρωσης τοποθεσίας), κατά το οποίο η αλλαγή περιβάλλοντος προκαλεί τη διακοπή των σκέψεων που συνδέονται με ένα συγκεκριμένο περιβάλλον.
Όμως, η επιστροφή στο αρχικό περιβάλλον έχει ως αποτέλεσμα την επαναφορά της μνήμης, καθώς το οπτικό περιβάλλον προκαλεί την ενεργοποίηση των «ξεχασμένων» σκέψεων.
Πότε εμφανίζεται το Doorway Effect;
Το Doorway Effect (φαινόμενο της πόρτας) εμφανίζεται πιο έντονα όταν ο εγκέφαλος «εργάζεται» σκληρά. Ο γνωστικός φόρτος που ο εγκέφαλος πρέπει να επεξεργαστεί είναι πολύ υψηλός, με αποτέλεσμα να καθίσταται ευκολότερο για κάποιον να χάσει την επαφή με τις τρέχουσες προθέσεις.
Doorway Effect και τρόπος οργάνωσης του ανθρώπινου νου
Η προσωρινή αυτή δυσκολία πρόσβασης στη πληροφορία μπορεί να είναι ενοχλητική, όμως αποκαλύπτει σημαντικά χαρακτηριστικά του τρόπου με τον οποίο είναι οργανωμένος ο ανθρώπινος νους.
Στην κατανόηση των χαρακτηριστικών αυτών, σημαντική καταδεικνύεται η διήγηση μιας απλής ιστορίας. Μια γυναίκα συναντά τρεις οικοδόμους κατά τη διάρκεια του διαλείμματος τους και τους ρωτάει για την ημέρα τους και τι ακριβώς κάνουν. Η απάντηση του πρώτου οικοδόμου είναι ότι στοιβάζει τούβλα πάνω σε άλλα τούβλα καλύπτοντας κάθε στρώμα με χώμα, ενώ του δεύτερου ότι χτίζει έναν τοίχο. Τέλος, η απάντηση του τρίτου οικοδόμου είναι ότι χτίζει έναν καθεδρικό ναό.
Η πλειονότητα των ανθρώπων πιστεύουν ότι το νόημα αυτής της ιστορίας είναι η εστίαση της προσοχής του ατόμου στη συνολική εικόνα του έργου. Ωστόσο, κάθε έργο πρέπει να εξετάζεται πολύπλευρα, λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά επίπεδα αυτού, ώστε να είναι επιτυχής η ολοκλήρωση του.
Να σημειωθεί ότι η οπτική του τρίτου οικοδόμου για την καθημερινή του δουλειά μπορεί να είναι εμπνευσμένη, αλλά το χτίσιμο του καθεδρικού ναού δεν δύναται να επιτευχθεί εάν δεν κατανοήσει πως να βάλει το ένα τούβλο πάνω στο άλλο με επιτυχία, όπως ο πρώτος οικοδόμος.
Στις συνηθισμένες καταστάσεις, η προσοχή του ατόμου εστιάζει στον τελικό στόχο. Όταν, όμως, έρθει αντιμέτωπο με μια σειρά μη οικείων γεγονότων, τότε τείνει να εστιάζει την προσοχή του στις λεπτομέρειες του έργου που εκτελεί. Δηλαδή, η προσοχή του αποσπάται από την συνολική εικόνα του έργου.
Αποτελεσματική διαχείριση του Doorway Effect
Το Doorway Effect (φαινόμενο της πόρτας), όπως έχει ήδη αναφερθεί, είναι μια φυσιολογική αντίδραση που σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος διαχειρίζεται το περιβάλλον.
Στρατηγικές που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην αποτελεσματική διαχείριση αυτού και κατ΄επέκταση στην ενίσχυση της μνήμης είναι οι ακόλουθες:
–Νοερή ή φυσική επιστροφή στο προηγούμενο δωμάτιο: Σε περίπτωση που το άτομο αδυνατεί να θυμηθεί γιατί εισήλθε σε ένα δωμάτιο, τότε θα πρέπει να σκεφτεί τι έκανε μόλις δευτερόλεπτα πριν. Με άλλα λόγια, να προσπαθήσει να επαναφέρει το πλαίσιο της σκέψης.
–Προφορική επανάληψη: Επανάληψη του αντικειμένου που θα χρησιμοποιηθεί ή της εργασίας που πρόκειται να εκτελεστεί δυνατά (π.χ., «πηγαίνω στην κουζίνα για να πιω νερό»), σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της μνήμης.
–Χρήση οπτικών ενδείξεων: Τοποθέτηση οπτικών στοιχείων (π.χ., αυτοκόλλητα σημειώματα, εικόνες, κ.ά) σε ορατά σημεία για υπενθύμιση των προς εκτέλεση εργασιών.
Συνοψίζοντας, το Doorway Effect (φαινόμενο της πόρτας) μπορεί να είναι μια απογοητευτική εμπειρία, όμως η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος διαχειρίζεται το περιβάλλον δύναται να συμβάλλει στην αποτελεσματική διαχείριση της προσωρινής αυτής δυσκολίας πρόσβασης στη πληροφορία.
Η προσπάθεια επαναφοράς του πλαισίου της σκέψης μέσα από τη νοερή ή φυσική επιστροφή στο προηγούμενο δωμάτιο μπορεί να διευκολύνει την οργάνωση και ενθύμηση σημαντικών εργασιών. Τέλος, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι το εν λόγω φαινόμενο αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση. Ο εγκέφαλος είναι απασχολημένος με την οργάνωση των λεπτομερειών της ημέρας.
Πηγή: psychology.gr